Cin Ali ve Yaratıcıları

Gönderildi tarafından üzerinde Ağu 20, 2013

70 li ve 80 li yılların şüphesiz en meşhur kahramanıydı Cin Ali. 90 lara kadar bir çöp adam, sonrasında papyonlu, fiyonklu ayakkabılı bir çocuk. Değişmeyen tek şey ise elbetteki başındaki kasket. Çoğumuza keyifli bir şekilde okumayı öğreten, çocukluğumuzun ilk çizgi kahramanı Cin Ali, peki nasıl doğdu? Yaratıcıları kimlerdi? Hangi matbaada basıldı? Bu sevimli kahramanı bir kez daha hatırlayalım hep birlikte… 

Rasim Kaygusuz

Rasim Kaygusuz 1926-1988, Öğretmen

Cin Ali’nin babası, Öğretmen Rasim Kaygusuz, 1926 yılında Ankara’nın Ayaş ilçesine bağlı Yenikayı Köyü’nde doğdu. Çanakkale’de şehit olan dayısının adını verdiler. Üç yaşında iken annesini kaybetti. Babasının ikinci eşi O’na ve kardeşlerine annelik yaptı. Köyünün ilkokulunda öğretmenlik yapmaya başladığında 18 yaşındaydı. Sadece okuma yazma öğretmiyordu; aynı zamanda tarımı, marangozluğu, elektrik teknisyenliğini, duvar yapmayı, su tesisatı döşemeyi; kısaca yaşamda ayakta kalmayı öğretiyordu. Ağabeyi Ali ile elma bahçesi kurduklarında köylüler bu işe akıl erdiremediler. Oralarda ağaç yetişmezdi ki? Kısa bir süre sonra köyün etrafı meyve bahçeleriyle dolmuştu. Zirkayı Köyü’ndeki Yetiştirme Yurdu’nda çalışırken, kendisi gibi öğretmen olan Remziye Alişan’la tanıştı. İki genç çabucak anlaştılar; çünkü ikisi de çalışkandı. İkisini de Genç Türkiye Cumhuriyeti okutmuş öğretmen yapmıştı; şimdi onlar yeni kuşakları en iyi şekilde yetiştirip devlete olan borçlarını ödeyeceklerdi. Rasim Öğretmen, birinci sınıfların öğretmeni olmayı severdi. Pırıl pırıl çocukların okuma ve yazmayı öğrenmek için gösterdikleri gayret, okumayı söktüklerinde duydukları sevinç, O’nu çok mutlu ederdi. 17 yıllık birinci sınıf öğretmenliğinin ardından bir gün eşi Remziye Hanım’a şöyle dedi:

-Ben bir kitap yazacağım. Çocukların okumayı kolayca öğreneceği bir kitap yok.

Bir süre sonra elinde bir tomar kağıtla geldi; eşini ve iki kızını masa başına topladı ve kitabının ilk taslağını okuttu. Kitabının adını Cin Ali koydu. İlk kitap-ilk öykü en basit olanıydı. İki-üç harften oluşmuş iki-üç heceli sözcüklerden oluşuyordu. Her öykü-her kitap bir öncekinden zor, bir sonrakinden kolaydı. Resimler çöp adam şeklindeydi; çocuklar kolayca çizebilsinler diye. Cin Ali, Rasim Kaygusuz’un ilk eseri değildi. Daha önce Çözümlü Alfabe diye bir araç geliştirmiş ve çok beğenilmişti. Ancak, Çözümlü Alfabe’yi o günkü teknikle basmak hem çok zahmetli hem de öğretmenlere kullanmayı öğretmek gerekliydi.

Çözümlü Alfabe’nin dışında, Oyunla Okuma Öğretimi,Resimli ve Hareketli Fişler,Çarpma ve Sayma Öğretimi gibi başka eserleri de vardı. Bütün bu eserler, kendi geliştirdiği okuma ve yazma öğretimi sisteminin bir parçasıydı. Cin Ali Hikaye Kitapları bu sistemi tamamlayan bir halka olmuştu. Cin Ali serisi sırasıyla;

  1. Cin Ali’nin Atı,
  2. Cin Ali’nin Topu,
  3. Cin Ali’nin Topacı,
  4. Cin Ali’nin Kara Gözlü Kuzusu,
  5. Cin Ali’nin Oyuncakları,
  6. Cin Ali Okula Başlıyor,
  7. Cin Ali Okulda,
  8. Cin Ali Çocuk Bahçesinde,
  9. Cin Ali ile Berber Fil,
  10. Cin Ali Kır Gezisinde, hikayelerinden oluşmaktadır.

Cin Ali Hikaye Kitapları çok beğenildi ve sevildi. Bir anda tüm Türkiye’den siparişler gelmeye başladı. Rasim Öğretmen bir yandan öğretmenliğe devam ediyor,bir yandan da geliştirdiği sistemi anlatmak ve kitaplarını tanıtmak için okul okul dolaşıyordu. Eşi Remziye Hanım en büyük yardımcısıydı. Gelen siparişleri hazırlamak, postaya vermek, hesap işlerini kontrol etmek O’nun göreviydi. Kızları Nesrin ve Nevin de ellerinden geldiği kadar onlara yardımcı olmaya çalışıyorlardı.

Rasim KaygusuzRasim Öğretmen görev süresini doldurunca emekli oldu . Cin Ali Yayınları artık Ulus’taki adresindeydi. Yayınevi aynı zamanda bir okul gibiydi. Rasim Öğretmen,Türkiye’nin her tarafından gelen öğretmenlere, okuma ve yazma öğretiminde daha başarılı olmanın yollarını öğretiyordu. Rasim Öğretmen artık Cin Ali’nin babası’ ydı. Okullara gittiğinde “Cin Ali’nin babası geldi’” diye karşılanıyordu. Cin Ali Hikaye Kitapları o kadar yaygınlaşmış, o kadar tanınmıştı ki, televizyonun olmadığı, gazetelerin gitmediği en uzak köylerde bile çocuklar Cin Ali’yi okumuşlardı. Rasim Öğretmen 3 Aralık 1988’de aramızdan ayrıldığında, geride Cin Ali ile büyümüş milyonlarca çocuk vardı.

2005 yılında Cin Ali Çocukları’nın çocukları okuyordu Cin Ali Hikaye kitaplarını.

devam etmek için klikleyin

Cin Ali’nin ilk çizeri Selçuk Seğmen’di. Bugün onun hakkında daha fazla bilgiye ulaşamamış olsak ta, onun özgün, sade ve anlaşılır çizgileri Cin Ali kitapları sayesinde bugünlere ulaşmıştır. Türkiye’de minimalist akımın ilk örneği sayılacak nitelikteydi çöpten Ali; giysiyi, eşyayı ve diğer objeleri bir tarafa bırakın, gövdesi, kol ve bacakları aynı kalınlıkta çizgilerden oluşmaktaydı. Başındaki kasketi hiç çıkarmazdı ve bu kasket Cin Ali’nin karakteristik bir özelliği haline gelmişti.  Hikayelerdeki karakterlerin hepsi çöpten dediğimiz ince çizgilerden oluşmuş olsalar da, birbirleri ile karıştırılmayacak şekilde özgün çizilmişlerdi Seğmen tarafından. Bu yalın anlatım ve çizgiler ile o yıllarda Cin Ali, hep oyun pesinde olan, yerinde duramayan, sürekli soran ve sorgulayan, araştıran bir çocuktur…maceradan maceraya koşan ve bunları yaparken de bizlere okumayı ve yazmayı öğreten bir kahramandır. İlk çizimlere dair; “Okuyan çocuğun resimleri kolayca taklit ederek çizebilmesine imkân vermek amacıyla düşünüldüğü” yorumu da yapılmıştır.

Modern görünümlü Cin Ali ise Mustafa Delioğlu tarafından çizildi.  ”Çöp Adam figürü, çocukların görsel sağlığına aykırıdır…” iddiası ile 1990′larda imajı değiştirildi ve papyonlu, kulağı çiçekli, siyah saçlı, belirgin yüzlü, fiyonklu ayakkabıları olan bir çocuk olarak resmedildi. Çöpten vücut formu yine korunarak, yüz ve kafa hatlarında ve çevre çizimlerinde daha renkli ve detaylı bir çalışma olarak seri tekrar hazırlandı.

21in1

Cin Ali Serüvenleri adlı kitap dizisinde fişleri kullanarak ve okumayı heceleyerek öğrenme yerine tümdengelimci bir sistemle öğrenme esastır. Çocukların okuyamadığı zor kelimelerden kaçınarak, bildikleri kolay kelimelerle, tekrar ettire ettire, okumayı kavratmaktır. Ve bu kitapların kolaydan zora doğru ilerlediği ve sıra ile okutulması gerektiği de kitaplarda belirtilmiştir.

Cin Ali kitapları 20 yıl boyunca İpek Matbaacılık tarafından basıldı. Wikipedia’ya göre, Cin Ali adı, matbaa sahibi Ali İpek’in “Cin Ali” lakabından esinlenerek kitaba isim olmuştur. Ancak 2005 yılında müfredattan kaldırılmasıyla birlikte, bu 10 kitaplık serinin kahramanı, maalesef unutulmaya yüz tuttu. Cin Ali ile büyüyen kuşak onu hiç bir zaman unutmayacaktır, 2012 yılında Sabire Susuz, “Cin Ali Sergide” isimli sergisinde Cin Ali’ye emek dolu çalışmalarında yeniden hayat verdi. Bu sergideki çalışmaları bu adresten incelemenizi tavsiye ederiz. Cin Ali’yi ve değerli öğretmen Rasim Kaygusuz’u yaşatmak adına, kızı tarafından Cin Ali Müzesi ve Vakfının kurulmasına yönelik karar alındı. Bu vakıf ve Cin Ali ile ilgili daha fazla bilgi ve içeriğe www.cinali.com.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Cin Ali Hikayeleri Kitap Kapakları:

Kaynaklar:

Share